Με την ανάπτυξη της νευροφυσιολογίας και των τεχνικών αναγνώρισης της λειτουργίας του εγκεφάλου έχουμε πληροφορίες για τη βιολογική βάση της μάθησης και τη σημασία που έχουν οι πρώιμες εμπειρίες και τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα τόσο για τη γνωστική μάθηση όσο και για την ανάπτυξη της όλης προσωπικότητας του ατόμου.

Η βιολογική βάση της μάθησης

Για τη διαδικασία της μάθησης βασικές δομές στον εγκέφαλο είναι οι συνάψεις ανάμεσα στους νευρώνες. Οι συνάψεις αποτελούν τον πολύ μικρό χώρο που βρίσκεται ανάμεσα στις απολήξεις των νευρώνων και με διάφορες χημικές ουσίες αντιδρούν στα ερεθίσματα που δέχονται και μεταφέρουν την αντίδραση αυτή σε άλλους νευρώνες. Πολύ απλά, με την επικοινωνία αυτή μεταξύ των νευρώνων μέσω των συνάψεων καταγράφεται η μάθηση στον εγκέφαλο.

Tο παιδί γεννιέται με πολύ περισσότερους νευρώνες και συνάψεις από αυτές που τελικά θα χρησιμοποιήσει. Η φύση φαίνεται να έχει εφοδιάσει τον άνθρωπο με άπειρο αριθμό νευρώνων και δυνατών συνάψεων για να έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει πολλές γνώσεις και συμπεριφορές, ώστε να μπορεί να προσαρμοστεί σε ποικίλα και πολύπλοκα περιβαλλοντικά ερεθίσματα. Όταν όμως δεν υπάρχουν σχετικά ερεθίσματα, και επομένως κάποιοι νευρώνες και συνάψεις δεν ενεργοποιούνται, τότε εξασθενούν και στη συνέχεια εξαφανίζονται. Oι συνδέσεις-συνάψεις ανάμεσα στους νευρώνες δραστηριοποιούνται και γίνεται επομένως μάθηση, όταν οι πληροφορίες που το παιδί δέχεται είναι κατανοητές. Είναι σημαντικό επομένως, τα ερεθίσματα τα οποία το παιδί δέχεται να τα κατανοεί.

Με βάση τη λειτουργία αυτή του εγκεφάλου, τα παιδιά που νωρίς στη ζωή τους, δέχονται περισσότερα ερεθίσματα τα οποία κατανοούν, έχουν και αυξημένο αριθμό συνάψεων, μαθησιακών δηλαδή πληροφοριών.

Ένας άλλος παράγοντας που δείχνει τη μεγάλη δυνατότητα για μάθηση που έχουν τα μικρά παιδιά, είναι ότι στα παιδιά προσχολικής ηλικίας υπάρχει περισσότερο αυξημένος μεταβολισμός (ρυθμός με τον οποίο ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί την ενέργεια), σε σύγκριση με τα παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας. Στην ηλικία των 4 και 5 ετών ο ρυθμός κατανάλωσης γλυκόζης είναι στο 150% περίπου της κατανάλωσης των ενηλίκων. Ο αυξημένος αυτός μεταβολισμός αυξάνει τη δυνατότητα του εγκεφάλου να απορροφά περισσότερες πληροφορίες κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του.

Είναι μια πρόκληση επομένως για την εκπαίδευση να βρει τον κατάλληλο τρόπο για να δώσει στα παιδιά, στα πρώτα χρόνια της ζωής τους, που είναι τα περισσότερο γόνιμα, τα κατάλληλα ερεθίσματα ώστε να αποκτήσουν γνώσεις και να διαμορφώσουν επιθυμητές συμπεριφορές.

Με βάση τις θέσεις αυτές για τη σημαντικότητα των πρώϊμων εμπειριών στη μάθηση αναπτύχθηκε και το πρόγραμμα FasTracKids το οποίο εκτός από την απόκτηση γνώσεων σε βασικούς τομείς, όπως Bιολογία, Μαθηματικά, Τεχνολογία, αστρονομία, στοχεύει και στην ανάπτυξη βασικών διαστάσεων της προσωπικότητας του παιδιού, όπως της αυτοεκτίμησης, της ανάληψης πρωτοβουλιών και της ανάπτυξης ικανοτήτων επικοινωνίας και έκφρασης συναισθημάτων.

Ευχαριστούμε την κα Bάσω Παπαδιώτη-Αθανασίου, Α. Καθηγήτρια Εξελικτικής Ψυχολογίας και την κα Κατερίνα Αθανασίου (ΜΑ) Σύμβουλο Ανθρωπίνων Συστημάτων, Αrea Developer FastracKids.

Δείτε όλα τα άρθρα